Svijet

Brojne ruske ilegalne aktivnosti u istočnoevropskim zemljama: Cilj narušavanje Evropske unije i NATO saveza

Ruski predsjednik Vladimir Putin u svom antizapadnom arsenalu ima mnogo “oružja”. Putinovi napori u cijeloj regiji su sistemski i pažljivo promišljeni. Tokom posljednjeg desetljeća, on je uspostavio dobro organizovanu, finansiranu i često suptilnu i prikrivenu operaciju u velikom dijelu susjednih zemalja, od Estonije na Baltičkom moru do Azerbajdžana na Kavkazu. Posebno su aktivni na području Istočne Evrope što pokazuju nedavni primjeri.

Lokalni obavještajni službenici operaciju su opisali kao “meku snagu s tvrdim oštrim rubom“, a uključuje niz alata za špijunažu iz perioda hladnog rata. Ruski baltički susjedi kažu, na primjer, da je Putin angažovao agente provokatore kako bi potaknuo manjinske etničke ruske skupine koje čine 25% stanovništva u Estoniji i čak 40% stanovništva u Latviji. Kažu da je u njihovim prijestolnicama osnovao vladine organizacije humanitarne fronte, infiltrirao se u njihove sigurnosne službe i firme iz energetske industrije, podstakao nacionalističke nerede i pokrenuo cyber napade. Cilj je, kaže estonska ambasadorica u SAD-u Marina Kaljurand, “vratiti u ovom ili onom obliku moć Ruske Federacije u zemljama u kojima žive Rusi”.

Operacija ima sekundarni, ali veći cilj potkopavanja i narušavanja zapadne moći, kažu američki i evropski dužnosnici. Iako Putin na ovaj način predstavlja najveću prijetnju za njegove neposredne susjede, njegove aktivnosti također izazivaju Evropu i SAD. Sve su se zemlje NATO-a međusobno obvezale na očuvanje međusobne sigurnosti poput Poljske, Latvije i Litvanije, što znači da su SAD obvezne doći do njih s NATO-om, ako bi Putin napao, a po ruskim aktivnostima u ovim državama, čini se da Kremlj opasno izaziva.

Latvija

Najvježiji primjer dolazi nam iz Latvije. Naime, 11. juna 2021. godine, latvijski političar i zastupnik u parlamentu Janis Admsons uhapšen je pod optužbom „za špijuniranje u ime ruskih obavještajnih službi. Optužen je da je provodio obavještajne operacije koje su za cilj imale slabljenje suvereniteta Latvije i EU, te odbrambene moći NATO-a“. Latvijski parlament je dan ranije izglasao ukidanje njegovog parlamentarnog imuniteta. On je tada porekao bilo kakvu nezakonitost, rekavši da je o istrazi protiv njega saznao od novinara.

Adamson je osumnjičen za prosljeđivanje informacija Rusiji tokom posljednje četiri godine. Neslužbeno, Adamson je predao oba javno dostupna dokumenta – razne izmjene zakona i podatke o nabavi vojske i proračunu, a informacije je pružio i nakon posjeta istočnoj granici zemlje, informirajući o položaju Baltičke skupštine protiv Sjevernog toka 2. Također, prema neslužbenim informacijama, služio se svojim parlamentarnim kompjuterom za prijenos informacija.

Adamsons (Izvor: LETA)
Saradnik Rusije

Adamsons je završio Visoko-pomorski politički fakultet u Kijevu 1970-ih, kada je Latvija bila sovjetska republika. Od 1979. do raspada Sovjetskog Saveza 1991. godine služio je u sovjetskim graničnim snagama na Dalekom istoku. Nakon što je Latvija 1991. stekla nezavisnost, Adamsons je služio kao komandant latvijske granične službe i ministar unutrašnjih poslova. Adamsons je član parlamentarnog odbora za odbranu, unutrašnje poslove i prevenciju korupcije. Član je opozicijske socijaldemokratske stranke Saskana (Harmonija) koja je poznata po svojoj politici koja brani prava latvijskih stanovnika ruskog govornog područja. Admsons je i 2000. godine uklonjen iz latvijskog parlamenta nakon što su se pojavili dokazi da je prethodno radio za sovjetski KGB. Istraga je utvrdila da je kao pripadnik obalne straže tokom sovjetske vladavine bio saradnik KGB-a.

Kao bivši oficir SSSR-ove granične straže, Adamson je godinama primao vojnu penziju koju je plaćala Rusija. Posljednjih godina to je iznosilo 8.400 eura godišnje ili 700 eura mjesečno. Regionalni sud u Rigi 2. jula odlučio je odrediti pritvor Adamsonsu.

Poljska

Poljska je 15. aprila protjerala troje ruskih diplomata zbog “neprijateljskih aktivnosti“. Prema saopštenju poljskog ministarstva inostranih poslova, “osnova za ovu odluku bila je povreda uslova diplomatskog statusa od strane protjeranih osoba”, kao i “radnje usmjerene na nanošenje štete Republici Poljskoj”.

Nešto kasnije objavljeno je da je uhapšen i jedan poljski državljanin pod optužbom za špijuniranje u korist Rusije. Muškarca, koji je iz pravnih razloga poznat samo kao Janusz N., pripadnici Agencije za unutrašnju sigurnost (ABW) Poljske uhapsili su 31. maja i trenutno čeka na suđenje u zatvoru. Prema izjavama tužitelja, špijunski rad Janusz N. bio je usmjeren na „slabljenje međunarodnog ugleda Poljske dezinformacijama i lažnom propagandom“. Da bi to učinio, nastojao je razviti veze s političarima, uključujući europarlamentarce, u Poljskoj i drugim zemljama EU, kao i van EU, a operacije osumnjičenog direktno su kontrolisali ruski obavještajci.

Ruska ambasada u Varšavi (Izvor: RSE)

ABW je rekao da su pretragom kuće Janusza N i drugih osoba povezanih s njim pronađene velike svote gotovine u iznosu od 300.000 poljskih zlota (67.000 eura), od čega dio u eurima, i kompjutersku opremu.

“Aktivnosti osumnjičenika bile su u skladu s aktivnostima ruskog informacijskog rata usmjerenog na slabljenje položaja Poljske unutar EU-a i na međunarodnoj sceni”, kazao je Stanislaw Zaryn, glasnogovornik poljskih sigurnosnih službi.

“Evropski parlament informisan je o navodima u vezi s tim povremenim posjetiteljem i u kontaktu je s relevantnim vlastima kako bi razjasnio situaciju”, rekao je glasnogovornik Parlamenta.
Osumnjičenom prijeti kazna do 10 godina zatvora ako bude proglašen krivim.

Litvanija

Brojni Litvanci povezani s manjim političkim strankama uhapšeni su i optuženi za špijuniranje u korist Rusije, potvrdili su litvanski tužitelji. Samo od 2014. godine, Litvanija je zatvorila nekoliko svojih građana zbog špijuniranja za Rusiju, a 2017. godine izrečena je kaznu od 10 godina zatvora Rusu za kojeg je rečeno da je pokušao uspostaviti špijunski prsten za moskovsku sigurnosnu službu FSB.

“Svi su ti ljudi, koji su izvršavali zadatke za obavještajnu organizaciju Ruske Federacije, na neki način povezani sa političkim strankama”, rekao je glavni tužilac Evaldas Pasilis o hapšenjima.

Ako se dokaže njihova krivnja, mogli bi biti optuženi na kazne zatvora do 15 godina.
Pasilis je rekao da je jedan od optuženih bivši dogradonačelnik glavnog grada Vilniusa Algirdas Paleckis. Vodio je malu političku stranku Frontas tokom 2008-2014. godine, uvijek je iskazivao proruske stavove i glasno je protestvovao protiv članstva Litvanije u NATO savez.

Paleckis (Izvor: wearethemighty.com)

Rusku obavještajnu službu zanimale su “najosjetljivije teme za društvo“, rekao je Pasilis, poput suđenja bivšim sovjetskim časnicima, uglavnom u odsutnosti, optuženim za ubistva 14 civila u januaru 1991. godine tokom pokušaja preuzimanja litvanske vlade koja je tražila nezavisnost od Sovjetskog Saveza.

Od 2014. do 2017. godine 12 osoba optuženo je za špijuniranje u ime Rusije ili njenog saveznika Bjelorusije, saopštile su litvanske vlasti. Pet je osuđeno, a jedan slučaj je trenutno na sudu. Preostalih šest još su pod istragom.

Rusija nastavlja predstavljati jednu od najvećih prijetnji sigurnosti za istočnoevropske zemlje. Zvanična Moskva negira svoju umiješanost u nalet špijunskih skandala koji su se pojavili diljem Evrope u posljednjih nekoliko mjeseci, no, na temelju dostupnih dokaza, sasvim je jasno da to odbacivanje odgovornosti nema kredibilitet. Ruska obavještajna mreža, koja je vidljivo pojačala svoju prisutnost u Evropi od 2014. godine, radi na podrivanju unutarnje kohezije i jedinstva evropskih zemalja.

Slični članci

Back to top button