Nedjelja, 19 Ožujak 2017 14:54

Zašto je modernizacija aviona J-22 slijepa ulica srpskog ratnog vazduhoplovstva?

Prema vijesti koju je prenio portal TangoSix, načelnik Uprave MO za Odbrambene tehnologije, general-major Bojan Zrnić izjavio je da je modernizacija jurišnog aviona J-22 Orao na nivo Orao 2.0 prioritet MO i kao takav ispred projekta modernizacije školsko-borbenog aviona G-4 na nivo G-4MD.
U jeku modernizacije srpskog RV i PVO nabavkama iz Rusije i (potencijalno) Bjelorusije lovačkih aviona i PVO sistema, ova vijest je donekle zbunjujuća i krajnje neočekivana.
Ideje i projekti za modernizaciju aviona domaće proizvodnje nisu novi - projekat modernizacije školsko-borbenog aviona G-4 na nivo M i kasnije MD povlači se već duže od dvije decenije, bez nekih konkretnih rezultata, dok su idejni projekti za modernizaciju aviona J-22 Orao razvijani još krajem osamedestih i početkom devedesetih godina, ali iz mnogo razloga, nisu nikad otišli dalje od ideje.
Prototip aviona G-4M, prvobitne studije modernizacije aviona G-4 (Foto: Dimitrije Ostojić))
Akcenat na avion G-4 i njegovu potencijalnu modernizaciju bio je preovlađujuć stav u MO Srbije u posljednjoj deceniji. Između ostalog, modernizacijom aviona G-4 planirana je i zamjena aviona J-22 čime bi G-4MD preuzeo (dio) jurišnih zadataka. Ovaj plan, uz sve svoje manjkavosti (od kojih je između ostalog upitna praktična vrijednost aviona G-4MD u jurišne svrhe, prvenstveno zbog male nosivosti i malog doleta pri maksimalnom opterećenju kao i činjenice da je u pitanju jednomotorac što se za jurišni avion smatra generalno nepovoljnim konceptom) smatran je ekonomski i praktični najpovoljnijim zbog raznih objektivnih faktora od kojih treba kao najbitnije navesti :
- za partnera u modernizaciji bila bi izabrana neka strana kompanija sa iskustvom u oblasti odbrambene industrije i vazduhoplovne tehnike što bi doprinijelo većem kvalitetu kako ugrađene opreme tako i samih radova;
- avion G-4 je kao provnerena platforma službujući još od sredine osamdesetih godina dokazao svoju pouzdanost u svakodnevnoj eksploataciji;
- kadar za avion G-4 je zadovoljavajućeg obima, kako tehnički tako i pilotski, a u krajnjoj liniji treba imati na umu da su svi piloti mlazne avijacije (pa i piloti aviona J-22) prošli svoju obuku za let na mlaznom avionu upravo na Super Galebu praktično čineći skoro sve pilote mlazne avijacije pogodne za letački kadar na potencijalnom G-4MD;
- kao jednomotorac i vazduhoplov sa relativno jednostavnim konceptom održavanja modernizovani G-4 bio bi ekonomski najisplativija opcija na duže staze;
- avioni G-4 u odnosu na avione J-22 imaju novije datume proizvodnje i generalno duži životni vijek što ih čini pogodnim za eksploataciju čak i do četvrte decenije 21. veka.
Shodno navedenom, projekat modernizacije aviona G-4 na nivo MD i njegovo preuzimanje jurišnih dužnosti uz redovne školsko-trenažne bio je (i jeste) najlogičnije i najefektivnije rješenje za potrebe RV Srbije na duži period vremena.
Uslijed mnogih faktora, najviše ekonomskih ali i političkih ovaj projekat nikad nije otišao dalje od projektne faze, pa iako se već godinama unazad priča o njegovoj ,,skoroj” realizaciji, ništa ni približno nije viđeno.
Avion G-4 iz redova Ratnog Vazduhoplovstva Srbije (Foto: Dimitrije Ostojić)
Sa druge strane modernizacija aviona J-22 (i dvosjede varijante NJ-22) predstavljena je javnosti aprila 2016. godine pod nazivom ,,Orao 2.0”. Ova modernizacija urađena pod okriljem firme SDPR Yugioimport fokusira se više na navigacijsku i nišansku opremu kao i instalacije novog naoružanja. Detalji međutim o konstruktivnim izmenama na avionu kao i konkretnom proširenju arsenala ubojitih sredstava nisu objavljeni široj javnosti. Ovaj prijedlog modernizacije dočekan je od strane stručne javnosti vrlo negativno, i to sa dobrim razlogom, odnosno razlozima, od kojih su najbitniji sledeći :
- avion J-22/NJ-22 je tehnološki i tehnički zastario avion, koji je u svakom smislu kako konceptualno tako i praktično prevaziđen, pa je upitno da li bilo kakva modernizacija samo elektronskih sistema navigacije i naoružanja bitno povećala učinkovitost ove letjelice;
- godišta proizvodnje aviona J-22/NJ-22 su starija od godišta proizvodnje aviona G-4, i vrlo malo letjelica je sa kraja osamdesetih odnosno početka devedesetih što bi za modernizaciju bila ciljna grupa;
- avionima Orao već je produžen životni vijek sa prvobitno predviđenih 25 na 30 godina službe;
- letjelice ovog tipa su posljednjih deceniju i po postale jako kompleksne i nerentabilne za eksploataciju zbog učestalih kvarova i nedostupnosti rezervnih dijelova, što je u mnogo navrata učinilo da je procenat ispravnosti ovih aviona u službi praktično jednak nuli;
- avion J-22 iako zamišljen kao jurišnik zbog mnogih komplikacija u toku razvoja nikad nije dostigao ono što su njegovi konstruktori predvidjeli - njegov odnos potisak-masa je daleko ispod potrebnog za jurišni avion, a nosivost i radijus dejstva su za avion ove namjene očajno mali;
- kroz cjelokupno svoje aktivno službovanje koje traje gotovo 40 godina, avion Orao je konstantno pratio čitav niz tehničkih problema od kojih je svakako najveći problem sa hidrauličnim sistemom a konkretno sa stajnim trapom. Ovaj problem prouzrokovao je mnogo udesa od kojih se svaki završio gubitkom vazduhoplova a mnogi pogibijom jednog ili u slučaju dvosjede varijante oba člana posade;
- troškovi modernizacije aviona J-22 u odnosu na avion G-4MD bili bi drastično veći, a kombinovano sa troškovima održavanja za određen period službovanja vjerovatno višestruko veći. Ako se uzme u obzir koliko bi modernizacija MD povećala sposobnosti aviona G-4 a koliko modernizacija 2.0 sposobnosti aviona Orao dolazi se do zaključka da bi bilo kakva modernizacija aviona J-22 bila neisplativa sa tačke gledišta odnosa uloženo-dobijeno;
- školovani kadar za avion Orao (kako tehnički tako i letački) je u konstantnom opadanju i gotovo izvjesno deficitaran, što može predstavljati veliki problem u slučaju da se odluči da avion J-22 nastavi svoje službovanje kroz sljedeću deceniju.
Prototip aviona Orao 2.0 na aerodromu Batajnica (Foto: Dimitrije Ostojić)
Sve navedeno upućuje na to da bi potencijalna odluka o davanju prioriteta modernizaciji aviona J-22 naspram G-4 bila još jedna od mnogih slijepih ulica za naše RV.
Modernizacija aviona J-22 nema nikakvo logičko, ekonomsko pa ni tehničko utemeljenje naspram modernizacije aviona G-4 koja bi bila donekle prihvatljivo rješenje makar i privremene prirode.
Pogrešne odluke, mahom političke ali često i stručne prirode, nažalost nisu nepoznanica kroz historiju našeg Ratnog Vazduhoplovstva. U nekim drugim uslovima i vremenima posljedice takvih odluka su se makar djelimično mogle ublažiti, ali u nekim drugim vremenima pogrešne odluke su bile devastirajućih posljedica po RV, kako na trenutnom tako i na dugoročnom planu. Uzevši u obzir trenutnu ekonomsku i geopolitičku situaciju može se slobodno reći da živimo u potonjim vremenima, kada bi svaka pogrešna odluka mogla vrlo skupo da košta RV i PVO kao cjelokupan rod, a kamoli jurišnu ili trenažnu mlaznu avijaciju kao vid istog.
Izvor: Global Defence

Preporučujemo:

Noć kada je Rade Šerbedžija napustio Beograd: Pucali su na nas, psovali mi majku

Oluja decenije: Pijavice, velike munje i obilna kiša poharali Hrvatsku

Edin pajserom izudarao Huseina jer mu nije htio oženiti sestru